Μεροληπτική εκτέλεση: Ο νόμος περί θανατικής ποινής του Ισραήλ

 

Παλαιστίνιοι πραγματοποιούν διαμαρτυρία ενάντια στην έγκριση από την Κνεσέτ του νόμου που επιβάλλει τη θανατική ποινή σε Παλαιστίνιους κρατούμενους στη Γάζα, Παλαιστίνη, την 1η Απριλίου 2026. Πηγή: Abdalhkem Abu Riash – Πρακτορείο Anadolu

 

To νομοσχέδιο έγινε αποδεκτό με μακάβρια ικανοποίηση.

Στις 30 Μαρτίου, η ισραηλινή Κνεσέτ ψήφισε το Νομοσχέδιο του Ποινικού Κώδικα (Τροποποίηση – Θανατική Ποινή για Τρομοκράτες), ένα μέσο που επεκτείνει τη χρήση της θανατικής ποινής για αδικήματα τρομοκρατικής φύσης.

Το ισραηλινό δίκαιο προέβλεπε τη θανατική ποινή για εγκλήματα πολέμου, αλλά καταργήθηκε το 1954 για κοινά εγκλήματα σε καιρό ειρήνης.

Τεχνικά, παρέμεινε σε ισχύ για εγκλήματα κατά του εβραϊκού λαού, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και ορισμένες περιπτώσεις στρατιωτικού νόμου. 

Ο σκοπός του νόμου διατυπώνεται ως η καθιέρωση της θανατικής ποινής "προς όφελος του αγώνα κατά της τρομοκρατίας" για όσους έχουν διαπράξει θανατηφόρες επιθέσεις για την προστασία του ισραηλινού κράτους, των πολιτών και των κατοίκων, για λόγους ενίσχυσης της "αποτροπής", πρόληψης επιθέσεων που περιλαμβάνουν τη λήψη ομήρων, για καθαρή αντεκδίκηση, καθώς και για τον καθορισμό "ρυθμίσεων για την εκτέλεση αυτής της ποινής". 

Ο σκοπός του είναι μεροληπτικός, επιβάλλοντας τη θανατική ποινή για την εσκεμμένη δολοφονία ατόμου με την πρόθεση της "άρνησης της ύπαρξης του Κράτους του Ισραήλ". 

Ο απαγχονισμός είναι υποχρεωτικός, η πρόσβαση σε νομικό σύμβουλο περιορισμένη, και οι επισκέψεις μελών της οικογένειας για τους καταδικασμένους, αυστηρά περιορισμένες.

Ο κατάλογος όσων επιτρέπεται να τους επισκέπτονται είναι αυταρχικός και ζοφερός: Σωφρονιστικοί υπάλληλοι, εξουσιοδοτημένοι θρησκευτικοί λειτουργοί, επίσημοι, άτομα εξουσιοδοτημένα από τον Υπουργό, δικηγόροι και γιατροί.

Το νομοσχέδιο περιορίζει ακόμη τη λογοδοσία, ελαχιστοποιώντας την εξωτερική επίβλεψη και παρέχοντας ασυλία σε όσους είναι υπεύθυνοι για την εκτέλεση των θανατικών ποινών. 

Ο νόμος δημιουργεί σκόπιμα δύο νομικά πλαίσια. 

Η θανατική ποινή θα εφαρμόζεται στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, αλλά θα εξαιρεί το παράνομα προσαρτημένο τμήμα της Ανατολικής Ιερουσαλήμ και το ίδιο το Ισραήλ.

Τα στρατιωτικά δικαστήρια με δικαιοδοσία στη Δυτική Όχθη εξουσιοδοτούνται να επιβάλλουν τη θανατική ποινή ακόμη και απουσία σχετικού αιτήματος της εισαγγελίας, ενώ μόνο σε απροσδιόριστες ειδικές περιστάσεις μπορούν να διατάξουν ποινή ισόβιας κάθειρξης. 

Θα αρκεί η απλή πλειοψηφία. 

Οι Ισραηλινοί πολίτες που ευθύνονται για τη δολοφονία Παλαιστινίων, θα συνεχίσουν να δικάζονται από το σύστημα των πολιτικών δικαστηρίων του Ισραήλ - με σκανδαλώδη επιείκεια. 

Η τελευταία εξέλιξη είναι δυσοίωνη για τους Παλαιστίνιους, δεδομένου του εκπληκτικού ποσοστού καταδικών που αγγίζει το 99,74% για αυτούς τους κατηγορούμενους, καθώς και της συνεχιζόμενης φυλάκισης 9.500 κρατουμένων, συμπεριλαμβανομένων 350 παιδιών και 73 γυναικών που θεωρούνται "παράνομοι μαχητές" και κρατούνται χωρίς δίκη.

Η Θεσμοθέτηση της Θανατικής Ποινής και το Νέο Νομικό Πλαίσιο

Αντίθετα, μεταξύ 2005 και 2024, οι Ισραηλινοί που δικάστηκαν για εγκλήματα που διαπράχθηκαν στη Δυτική Όχθη είχαν ένα ποσοστό καταδικών που μόλις άγγιζε το 3%.

Η υπερψήφιση του νομοσχεδίου σηματοδότησε την κορύφωση μιας πολυετούς προσπάθειας της ακροδεξιάς να κλιμακώσει την τιμωρία για τους Παλαιστίνιους που καταδικάζονται για εθνικιστικά αδικήματα κατά Ισραηλινών.

Ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου προσήλθε αυτοπροσώπως στην Κνεσέτ για να ψηφίσει το νομοσχέδιο. 

Ο νόμος καθιστά τη θανατική ποινή —διά απαγχονισμού— την προβλεπόμενη ποινή για τους Παλαιστίνιους της Δυτικής Όχθης που καταδικάζονται για δολοφονίες με εθνικιστικό κίνητρο.

Δίνει επίσης στα ισραηλινά δικαστήρια τη δυνατότητα επιβολής της θανατικής ποινής σε Ισραηλινούς πολίτες που καταδικάζονται για παρόμοιες κατηγορίες — μια διατύπωση που, σύμφωνα με νομικούς εμπειρογνώμονες, περιορίζει στην πράξη εκείνους που μπορούν να καταδικαστούν σε θάνατο στους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ, αποκλείοντας τους Εβραίους πολίτες. 

Δεν θα έχει αναδρομική ισχύ για κανέναν από τους κρατούμενους που κρατά αυτή τη στιγμή το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των ενόπλων υπό την ηγεσία της Χαμάς που επιτέθηκαν στη χώρα στις 7 Οκτωβρίου 2023, πυροδοτώντας τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας. 

Μετά την τελική ψηφοφορία με 62-48 υπέρ, οι νομοθέτες ξέσπασαν σε επευφημίες και σηκώθηκαν όρθιοι, πανηγυρίζοντας. 

Ο Νετανιάχου, ο οποίος παρέμεινε στη θέση του, δεν αντέδρασε ούτε μίλησε αμέσως.
Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, Ιταμάρ Μπεν-Γκβίρ, ο οποίος ηγήθηκε της προσπάθειας για τη νομοθέτηση, κρατούσε ένα μπουκάλι για να γιορτάσει την ψήφιση.

Η ακροδεξιά βουλευτής Λιμόρ Σον Χαρ-Μελέχ, μία από τους αρχικούς εισηγητές του νομοσχεδίου, της οποίας ο πρώτος σύζυγος σκοτώθηκε σε επίθεση Παλαιστίνιων ενόπλων στη Δυτική Όχθη, χαμογελούσε με δάκρυα στα μάτια.

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για το νομοσχέδιο, ορισμένα μέλη της Κνεσέτ εμφανίστηκαν προκλητικά στη διαδικασία, φορώντας χρυσές καρφίτσες σε σχήμα αγχόνης.

Τα μέλη του κόμματος "Otzma Yehudit" (Εβραϊκή Ισχύς) ήταν ιδιαίτερα προκλητικά, με τον Υπουργό Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ να επισημαίνει τη "δέσμευσή τους στο αίτημα για τη θανατική ποινή για τους τρομοκράτες" και να στέλνει "ένα σαφές μήνυμα ότι, στους τρομοκράτες αξίζει θάνατος".

Επίσης, απέρριψε την αντίθεση του Ισραηλινού Ιατρικού Συλλόγου στο νομοσχέδιο ως αναίτια ευαίσθητη, ισχυριζόμενος ότι είχε λάβει "100 τηλεφωνήματα από γιατρούς που είπαν: Ιταμάρ, απλά πες μας το πότε". 

 

Πάει περίπατο ο Όρκος του Ιπποκράτη.

Η κακόγουστη αυτή επίδειξη προκάλεσε την οργή του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ, ο οποίος θρήνησε σε συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος "Yesh Atid", λέγοντας ότι οι εικόνες με τις "καρφίτσες με την αγχόνη αναμεταδίδονται σ' όλον τον κόσμο και επιφέρουν απερίγραπτη ζημιά".

Ο Γιαΐρ Γκολάν, αρχηγός του κόμματος των Δημοκρατικών, θεώρησε τη χειρονομία ανήθικα σκοτεινή.

"Όταν μια κυβέρνηση χρησιμοποιεί τους συμβολισμούς του θανάτου για να προβάλει ισχύ, δεν πολεμά πλέον την τρομοκρατία. Κάνει πρόβα δικτατορίας".

"Είναι καλά προετοιμασμένη". 

Ο Adam Coogle, αναπληρωτής διευθυντής για τη Μέση Ανατολή στο Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch), έδωσε τη ζοφερή του εκτίμηση για το νομοσχέδιο:

Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι,  η επιβολή της θανατικής ποινής αφορά την ασφάλεια, αλλά στην πραγματικότητα,  νομιμοποιεί τις διακρίσεις και ένα σύστημα δικαιοσύνης δύο ταχυτήτων, τα οποία αποτελούν αμφότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του απαρτχάιντ. 

Η θανατική ποινή είναι μη αναστρέψιμη και βάναυση.

Σε συνδυασμό με τους αυστηρούς περιορισμούς στις εφέσεις και το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης των 90 ημερών, αυτό το νομοσχέδιο στοχεύει στο να θανατώνονται οι Παλαιστίνιοι κρατούμενοι ταχύτερα και με λιγότερο έλεγχο.

Η Erika Guevara-Rosas, Διευθύντρια Έρευνας, Συνηγορίας, Πολιτικής και Εκστρατειών της Διεθνούς Αμνηστίας, καταδίκασε επίσης τον τροποποιητικό νόμο όχι μόνο ως σκληρό, μεροληπτικό και περιφρονητικό προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και για την αποδόμηση "θεμελιωδών εγγυήσεων για την πρόληψη της αυθαίρετης στέρησης της ζωής και την προστασία του δικαιώματος σε μια δίκαιη δίκη", ενώ παράλληλα ενισχύει περαιτέρω "το σύστημα απαρτχάιντ του Ισραήλ, το οποίο συντηρείται από δεκάδες μεροληπτικούς νόμους, εις βάρος των Παλαιστινίων".

Αν και οι επισκοπήσεις του βάναυσου νόμου είναι ακριβείς, παραβλέπουν την πιθανότητα το Ισραήλ, έχοντας ψηφίσει μια τέτοια νομοθεσία, να διευκολύνει κάτι ακόμα πιο σοβαρό.

Αυτό ακριβώς δήλωσε ο Volker Türk, επικεφαλής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα: "Η εφαρμογή της θανατικής ποινής στους κατοίκους των κατεχόμενων εδαφών θα συνιστούσε έγκλημα πολέμου. 

Αυτό το νομοσχέδιο δεν είναι παρά η αρχή μιας σειράς μέτρων που σηματοδοτούν την πρόθεση του Ισραήλ να περιορίσει περαιτέρω την παλαιστινιακή αντίσταση στις αρπακτικές του διαθέσεις με τιμωρητική τελεσιδικία.

Εδραιώνει προγενέστερους νόμους, όπως τον νόμο περί Εβραϊκού Έθνους-Κράτους του 2018 που προωθεί την εβραϊκή υπεροχή, και τον νόμο περί Ιθαγένειας και Εισόδου στο Ισραήλ του 2003".

Η επιτροπή Συντάγματος, Νόμου και Δικαιοσύνης της Κνεσέτ, για παράδειγμα, προώθησε στις 24 Μαρτίου το νομοσχέδιο περί Δικαστηρίων ("Δίωξη Συμμετεχόντων στα γεγονότα της Σφαγής της 7ης Οκτωβρίου") για δεύτερη και τρίτη ανάγνωση, το οποίο θα συστήσει ένα ειδικό δικαστήριο που προσομοιάζει με στρατοδικείο για να δικάσει άτομα που συμμετείχαν στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Ένα τέτοιο σώμα θα έχει την εξουσία όχι μόνο να επιβάλλει τη θανατική ποινή, αλλά και να τροποποιεί τους αποδεκτούς κανόνες διαδικασίας και αποδεικτικών στοιχείων σε περιπτώσεις που "κρίνονται απαραίτητες για τη διαλεύκανση της αλήθειας και την απονομή δικαιοσύνης".

Αλήθεια και δικαιοσύνη, όπως φαίνεται, ιδωμένες μέσα από το ασαφές πρίσμα της φυλής και του αίματος. 

Εναντίον του νόμου θα ασκηθούν προσφυγές. 

Η νομοθεσία, η οποία ορίζει ότι θα τεθεί σε ισχύ σε 30 ημέρες, είναι βέβαιο ότι θα βρεθεί αντιμέτωπη με δικαστικές προσφυγές που ενδέχεται να καθυστερήσουν την εφαρμογή της. 

Λίγα λεπτά μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, η Ένωση για τα Πολιτικά Δικαιώματα στο Ισραήλ δήλωσε ότι έχει ήδη προσφύγει στο ανώτατο δικαστήριο του Ισραήλ για να προσβάλει τον νόμο.

Χαρακτήρισε τη νομοθεσία "σκόπιμα μεροληπτική" και ανέφερε ότι το κοινοβούλιο τη θέσπισε "χωρίς νομική εξουσιοδότηση" επί των Παλαιστινίων της Δυτικής Όχθης, οι οποίοι δεν είναι Ισραηλινοί πολίτες.

Ο Αμιχάι Κοέν, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Δημοκρατικών Αξιών και Θεσμών του Ινστιτούτου Δημοκρατίας του Ισραήλ, δήλωσε ότι βάσει του διεθνούς δικαίου, το κοινοβούλιο του Ισραήλ δεν θα έπρεπε να νομοθετεί για τη Δυτική Όχθη, η οποία δεν αποτελεί κυρίαρχο ισραηλινό έδαφος.
Πολλοί στην ακροδεξιά συμμαχία του Νετανιάχου επιδιώκουν την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης στο Ισραήλ. 

Ανησυχίες που Εκφράστηκαν στην Κνεσέτ

Η ψηφοφορία ολοκληρώθηκε μετά από ολοήμερη συζήτηση στο κοινοβούλιο.

Κατά τη διάρκεια προηγούμενων διαβουλεύσεων, οι νομοθέτες εξέφρασαν και άλλες ανησυχίες, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι το νομοσχέδιο δεν επιτρέπει την παροχή χάριτος -  αντιβαίνοντας τις διεθνείς συμβάσεις.

Βουλευτές της αντιπολίτευσης φάνηκαν σε κάποιες στιγμές να εκλιπαρούν τους συναδέλφους τους να καταψηφίσουν το νομοσχέδιο. 

Πριν από την ψηφοφορία, ο Μπεν Γκβιρ περιέγραψε τον νόμο ως κάτι που εκκρεμούσε από καιρό και ως ένα δείγμα ισχύος και εθνικής υπερηφάνειας.
"Από σήμερα, κάθε τρομοκράτης θα γνωρίζει, και όλος ο κόσμος θα γνωρίζει, ότι όποιος αφαιρεί μια ζωή, το Κράτος του Ισραήλ θα του αφαιρεί τη δική του", δήλωσε στους νομοθέτες.

Όλα αυτά, έχοντας στο πέτο του τη χαρακτηριστική καρφίτσα — την μικρή μεταλλική αγχόνη. 

Ο Γκιλάντ Καρίβ, από το Εργατικό Κόμμα, καταδίκασε τη διάταξη του νομοσχεδίου σύμφωνα με την οποία δεν απαιτείται ομόφωνη απόφαση για την επιβολή της θανατικής ποινής.

"Ένας νόμος στον οποίο ένα άτομο μπορεί να καταδικαστεί σε θάνατο χωρίς ομόφωνη καταδίκη. Αυτό είναι δικαιοσύνη στα δικά σας μάτια;

Είναι αυτή η ιερότητα της ζωής που μας διδάσκει η ισραηλινή παράδοση;" αναρωτήθηκε.
Το νομοσχέδιο αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο, πρόσθεσε, και ενέχει τον κίνδυνο να μετατρέψει τους Ισραηλινούς στρατιώτες και τους δεσμοφύλακες σε "εγκληματίες πολέμου παρά τη θέλησή τους".
Ορισμένοι, όπως η Άιντα Σλιμάν του Χαντάς, του αριστερού εβραιο-αραβικού πολιτικού κόμματος, εγκατέλειψαν την αίθουσα απογοητευμένοι πριν να ολοκληρωθεί η ψηφοφορία.

Οι υπουργοί Εξωτερικών της Αυστραλίας, της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας εξέδωσαν ανακοίνωση την Κυριακή, προτρέποντας το Ισραήλ να εγκαταλείψει τα σχέδια για την ψήφιση του νόμου, χαρακτηρίζοντάς τον "εκ των πραγμάτων μεροληπτικό" (de facto discriminatory) και δηλώνοντας ότι η θανατική ποινή είναι ανήθικη και δεν έχει κανένα "αποτρεπτικό αποτέλεσμα".

Ορισμένοι βουλευτές της αντιπολίτευσης ανησυχούν ότι το νομοσχέδιο θα μπορούσε να βλάψει μελλοντικές διαπραγματεύσεις για τους ομήρους.

Το Ισραήλ αντάλλαξε περίπου 250 ομήρους που συνελήφθησαν κατά την επίθεση του Οκτωβρίου 2023 με χιλιάδες Παλαιστίνιους κρατούμενους.
Υπάρχει ένα ξεχωριστό νομοσχέδιο υπό εξέταση, το οποίο αφορά την τιμωρία των δραστών της 7ης Οκτωβρίου 2023 που βρίσκονται υπό κράτηση στο Ισραήλ.

Κείμενο: Δρ.  Binoy Kampmark. Δημοσιευμένο στο Middle East Monitor, 4 Απριλίου και 

Julia Frankel, Δημοσιευμένο στο Associated Press στις 31 Μαρτίου