Σε ελεύθερη πτώση η δημοκρατία στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη – Τι αποκαλύπτει η έκθεση της Liberties για το 2026

 

Αίθουσα Ολομέλειας του Μεγάρου της Ευρώπης (Palais de l'Europe), Συμβούλιο της Ευρώπης

Η έκθεση της οργάνωσης Liberties για το 2026 προσδιόρισε τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και τη Σλοβακία ως τους πέντε δυνάμεις αποδόμησης της Δημοκρατίας  εντός της ΕΕ που υπονομεύουν ενεργά το κράτος δικαίου. 

Η ενεργή αποδόμηση και η συσσωρευτική παρακμή αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κατάστασης του κράτους δικαίου σε μεγάλα τμήματα της ΕΕ και, όλο και περισσότερο, εντός των ίδιων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ένωσης Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Liberties).

Το γενικό πόρισμα της έκθεσης για το 2026 ακολουθεί ένα παρόμοιο μοτίβο με τα προηγούμενα έτη: 

"Η δημοκρατία εξακολουθεί να βρίσκεται σε παρακμή και τα κράτη μέλη δεν αισθάνονται την υποχρέωση να συμμορφωθούν με τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής", αναφέρει η έκθεση. 

Η "Έκθεση της Liberties για το Κράτος Δικαίου 2026", μια συνεργασία σχεδόν 40 οργανώσεων για τα δικαιώματα από 22 χώρες της ΕΕ υπό τον συντονισμό της Liberties, αξιολόγησε τον ουσιαστικό σεβασμό των κυβερνήσεων στο κράτος δικαίου κατά το προηγούμενο έτος, καταγράφοντας τις προσπάθειές τους σε τέσσερις θεματικούς τομείς: δικαιοσύνη, διαφθορά, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικά αντίβαρα (checks and balances).

Από τους "εργατικούς" στους "αποδομητές": Οι τέσσερις ταχύτητες του κράτους δικαίου στην ΕΕ

Με βάση την πρόοδό τους στην αντιμετώπιση των παραβιάσεων του κράτους δικαίου που επισημάνθηκαν στην περσινή έκθεση, η Liberties δήλωσε ότι οι χώρες αξιολογήθηκαν σύμφωνα με τέσσερις κατηγορίες: 

"Εργατικός" (Hard Worker), "Στάσιμος" (Stagnator), "Οπισθοδρομικός" (Slider) και "Αποδομητής" (Dismantler). 

Οι πλέον κατάφωροι υπονομευτές του κράτους δικαίου ανήκαν στην τελευταία κατηγορία και περιλάμβαναν τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και τη Σλοβακία. Οι χώρες αυτές, σύμφωνα με την έκθεση, διαβρώνουν τους θεσμούς του κράτους δικαίου, με τέσσερις από αυτές να μην παρουσιάζουν καμία αλλαγή σε σχέση με πέρυσι. 

Η Ουγγαρία υπό τον Βίκτορ Όρμπαν συνεχίζει να υιοθετεί οπισθοδρομικές πολιτικές ενόψει των εκλογών, ενώ η Σλοβακία υπό τον Ρόμπερτ Φίτσο (Robert Fico) εισέρχεται σε φάση δομικής αποδόμησης των δημοκρατικών θεσμικών αντιβάρων. 

Η έκθεση επισημαίνει τη συνεχιζόμενη διολίσθηση των δημοκρατικών προτύπων και στις δύο χώρες. 

Δέκα χώρες παρέμειναν καθηλωμένες στην κατηγορία των "Στάσιμων" (Stagnator), χωρίς ουσιαστική πρόοδο προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, συγκεκριμένα η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβενία και η Ισπανία. 

Η Λετονία ήταν η μόνη χώρα που χαρακτηρίστηκε ως "Εργατική" (Hard Worker). 

Στη φετινή της έκθεση, η Liberties εστίασε στην κλίμακα των επαναλαμβανόμενων και ανεφάρμοστων συστάσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή – η οποία ξεκίνησε τις δικές της "Εκθέσεις για το Κράτος Δικαίου" το 2020 ως απάντηση στη δημοκρατική οπισθοδρόμηση – καθώς και στα κενά, τις τάσεις και τις νέες εξελίξεις.

Συστάσεις χωρίς αντίκρισμα: Γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αδυνατεί να επιβάλει το κράτος δικαίου

Η ανάλυση της Liberties αποκάλυψε ένα διευρυνόμενο κενό υλοποίησης, καθώς το 93% όλων των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 ήταν επαναλήψεις προηγούμενων ετών.

Από τις 100 συστάσεις της Επιτροπής που αξιολόγησε η Liberties, συνολικά το 61% δεν παρουσίασε ορατά σημάδια προόδου, το 13% κρίθηκε ότι παρουσιάζει οπισθοδρόμηση, ενώ διαπιστώθηκε ότι καμία σύσταση δεν είχε εφαρμοστεί πλήρως.

"Στα έξι χρόνια που μεσολάβησαν, οι εκθέσεις της ΕΕ για το Κράτος Δικαίου, όχι μόνο απέτυχαν σε μεγάλο βαθμό ως προς αυτόν τον στόχο, αλλά η ΕΕ επιδείνωσε τις προκλήσεις για το κράτος δικαίου εντός των δικών της θεσμικών οργάνων και απέτυχε να εφαρμόσει με συνέπεια το διεθνές δίκαιο στις αποφάσεις της για την εξωτερική πολιτική" προειδοποίησε η οργάνωση.

Καθρέφτης των κρατών-μελών η ΕΕ: Οι ίδιοι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υποσκάπτουν το κράτος δικαίου

Τα ίδια τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αντικατόπτριζαν πολλά από τα προβλήματα που παρατηρούνται στα κράτη μέλη: 

"Nομιμοποίησαν τη χρήση έκτακτων, ταχειών διαδικασιών νομοθέτησης, περιέστειλαν βασικές προστασίες θεμελιωδών δικαιωμάτων και ηγήθηκαν μιας συντονισμένης εκστρατείας κατά των οργανώσεων-παρατηρητών", αναφέρει η έκθεση. 

Κείμενο του Nicholas Watson 

δημοσιευμένο στο Reporting Democracy, 30 Μαρτίου