Συρία: Ιστορική μέρα για τις δίκες στελεχών του καθεστώτος Άσαντ στη Δαμασκό

Οι έντονα φορτισμένες σκηνές σε δικαστήριο της Δαμασκού την Κυριακή 26 Απριλίου 2026, καθώς ξεκίνησε η δίκη του πρώτου αξιωματούχου του πρώην καθεστώτος Assad, αποτέλεσαν μια δυνατή υπενθύμιση της επιτακτικής ανάγκης για δικαιοσύνη ανάμεσα στις οικογένειες των αμέτρητων θυμάτων του. 

Ενώ ορισμένοι λένε ότι πρόκειται για την αρχή, δεν παύουν να εγείρονται ανησυχίες σχετικά με τη βούληση των νέων αρχών της Συρίας να οδηγήσουν τους υπαίτιους στη δικαιοσύνη.

Ο Atef Najib, πρώην επικεφαλής της Political Security στην Deraa, κάθισε στο εδώλιο με φόρμα φυλακισμένου και χειροπέδες. Φωτογραφία: BBC 

 

"Ο λαός θέλει να κρεμάσει τον Atef Najib!" κραύγαζε το πλήθος μέσα στο Παλάτι της Δικαιοσύνης, όπου ο πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών Political Security της νότιας πόλης Deraa βρέθηκε αντιμέτωπος με τις κατηγορίες για "εγκλήματα κατά του συριακού έθνους". 

Το πλήθος ακόμη, φώναζε συνθήματα όπως: 

"Τα σημάδια της νίκης έφτασαν από τη Houran", ένα σύνθημα που ακουγόταν κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, αναφερόμενο στην περιοχή γύρω από την Deraa, όπου οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις ξεκίνησαν το 2011 πριν κλιμακωθούν σε εμφύλιο πόλεμο. 

Οικογένειες των θυμάτων του καθεστώτος του ανατραπέντος προέδρου Bashar al-Assad συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα του δικαστηρίου, περιμένοντας τον Najib —πρώτο εξάδελφο του Assad— να οδηγηθεί ενώπιον των δικαστών.

Ήταν η πρώτη δίκη σε ένα δικαστήριο ειδικά σχεδιασμένο για τέτοιες υποθέσεις.

Μια μητέρα καθόταν ήσυχα σε ένα έδρανο, με δάκρυα να κυλούν στο πρόσωπό της, ενώ άλλοι γύρω της φώναζαν ρυθμικά "θάνατος και όχι ταπείνωση" —ένα ακόμα σύνθημα που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της εξέγερσης— και "η Συρία ανήκει σε εμάς και όχι στο καθεστώς Assad".

Μια άλλη γυναίκα πίσω της, σκούπιζε τα δικά της δάκρυα.
Αυτή ήταν μια στιγμή που πολλές οικογένειες ένιωσαν ότι η δικαιοσύνη επικρατεί, επιτρέποντας στους συγγενείς τους που σκοτώθηκαν υπό τον Assad να αναπαυθούν επιτέλους εν ειρήνη. 

Οικογένειες θυμάτων κατέκλυσαν το Παλάτι της Δικαιοσύνης για να παρακολουθήσουν τη διαδικασία. Φωτογραφία: BBC

 

Ο Najib μπήκε στην αίθουσα του δικαστηρίου φορώντας ασπρόμαυρη στολή φυλακισμένου.

Πήρε τη θέση του, παραμένοντας όρθιος πίσω από τα κάγκελα, μπροστά στα μάτια των οικογενειών.

Διώκεται για εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά του λαού της Deraa κατά τη διάρκεια της εξέγερσης. 

Η εξέγερση ξεκίνησε εκεί, αφού οι δυνάμεις ασφαλείας κατέστειλαν βίαια τους διαδηλωτές που βγήκαν στους δρόμους μετά τη σύλληψη και τον βασανισμό αρκετών αγοριών, επειδή είχαν γράψει συνθήματα κατά της κυβέρνησης εμπνευσμένα από την Αραβική Άνοιξη. 

Αναφέρεται ότι ο Najib είχε συναντήσει τότε εκπροσώπους των οικογενειών των αγοριών και τους είχε πει:

"Ξεχάστε τα παιδιά σας. Αν θέλετε παιδιά, κάντε κι άλλα.

Αν δεν ξέρετε πώς, φέρτε μας τις γυναίκες σας και θα σας κάνουμε εμείς".
Υπό το καθεστώς του Assad, ακτιβιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διαδηλωτές διώκονταν στο Παλάτι της Δικαιοσύνης, με πολλούς από αυτούς να καταδικάζονται σε θάνατο μετά από άδικες δίκες.

Τώρα, από ένα παιχνίδι της μοίρας, πρώην αξιωματούχοι έρχονται αντιμέτωποι με τη δικαιοσύνη στον ίδιο ακριβώς χώρο.

Η Nuha al-Masri, μια 54χρονη δικηγόρος από την Deraa, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που κατέθεσαν μήνυση κατά του Najib και βρισκόταν στο δικαστήριο για να τον δει.
Ο αδελφός της Masri σκοτώθηκε όταν ο Najib διέταξε τις δυνάμεις ασφαλείας να καταστείλουν τις διαδηλώσεις τον Μάρτιο του 2011.
"Ένιωσα ότι σήμερα αρχίσαμε να δικαιωνόμαστε. 

Σήμερα στάλθηκε το μήνυμα σε όλους ότι κανείς δεν εξαιρείται από τη δικαιοσύνη. Ήταν ένα όνειρο να δω ένα μέλος του καθεστώτος πίσω από τα κάγκελα", δήλωσε η ίδια. 

Το δικαστήριο ανέγνωσε επίσης τα ονόματα των κατηγορουμένων που δικάζονται ερήμην, συμπεριλαμβανομένου του Bashar al-Assad. Φωτογραφία: BBC 

 

Ωστόσο, ενώ η δίκη του Najib αποτελεί ορόσημο για πολλές οικογένειες, υπάρχουν εκείνοι που την επικρίνουν ως μια "δίκη-θέαμα" με στόχο τον κατευνασμό της κοινής γνώμης. 

Ο Anwar al-Bunni είναι Σύρος δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επικεφαλής του Syrian Centre for Legal Studies and Research.

Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων για τη δίκη του πρώην Σύρου συνταγματάρχη Anwar Raslan στη Γερμανία το 2020-22.

H δίκη εκείνη, η οποία ήταν η πρώτη ποινική υπόθεση παγκοσμίως που αφορούσε βασανιστήρια καθοδηγούμενα από το κράτος στη Συρία, κατέληξε στην καταδίκη του Raslan σε ισόβια κάθειρξη, αφού κρίθηκε ένοχος για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας για τη δολοφονία 58 ανθρώπων και τον βασανισμό περισσότερων από 4.000. 

"Η συριακή νομοθεσία δεν διαθέτει διατάξεις για τη δίωξη εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας", δήλωσε στο BBC.

 "Με αυτή τη δίκη γελοιοποιούν τα εγκλήματα του Najib και εμπαίζουν τα θύματα".

"Αυτό θα έπρεπε να είχε γίνει αφού είχε ψηφιστεί νόμος από το κοινοβούλιο για τα εγκλήματα πολέμου και να διεξαχθεί από ένα διαφορετικό σώμα, όπως η Επιτροπή Μεταβατικής Δικαιοσύνης, και όχι από αυτό το δικαστήριο με δικαστές που στερούνται εμπειρίας", πρόσθεσε. 

Η Zahra Barazi, αντιπρόεδρος της National Commission for Transitional Justice (Εθνική Επιτροπή για τη Μεταβατική Δικαιοσύνη) που συστάθηκε το 2025 για την αντιμετώπιση των καταχρήσεων του παρελθόντος, δήλωσε ότι συνεργάζονται στενά με το Υπουργείο Δικαιοσύνης για την υπόθεση.
"Συντάξαμε έναν νόμο για τη Μεταβατική Δικαιοσύνη προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι στο μέλλον, μόλις ο νόμος ψηφιστεί από το κοινοβούλιο, νέες κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου θα προστεθούν στο κατηγορητήριο", πρόσθεσε. 

"Το ίδιο το δικαστήριο είναι ένα εξειδικευμένο δικαστήριο με ειδικευμένους δικαστές στη Μεταβατική Δικαιοσύνη".  

Η νέα ισλαμιστική κυβέρνηση της Συρίας συνέλαβε αρκετά μέλη του καθεστώτος Assad. 

Η πιο πρόσφατη σύλληψη ήταν αυτή του Amjad Youssef, βασικού υπόπτου για τη σφαγή στη Tadamon το 2013, όταν 41 άμαχοι οδηγήθηκαν με δεμένα μάτια, εκτελέστηκαν με πυροβολισμούς και ρίχτηκαν σε έναν λάκκο. 

Ο μεταβατικός Πρόεδρος Ahmed al-Sharaa δήλωσε ότι η δικαιοσύνη θα παραμείνει "υπέρτατος στόχος" για την κυβέρνησή του 

 

 

Ωστόσο, εξακολουθεί να ασκείται έντονη κριτική για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται τα πρόσωπα των πρώην αρχών που κατηγορούνται για σοβαρά εγκλήματα.

Για παράδειγμα, ο Fadi Saqr, πρώην διοικητής πολιτοφυλακής υπέρ του Assad, έχει συνδεθεί με τις δολοφονίες στην Tadamon, αλλά τώρα εργάζεται στην κυβερνητική επιτροπή για την πολιτική ειρήνη, προκαλώντας ανησυχίες στους ακτιβιστές σχετικά με την απόδοση ευθυνών.
Για κάποια θύματα του πρώην καθεστώτος, πάντως, η έναρξη της δίκης έφερε μια αίσθηση δικαίωσης και την ελπίδα ότι ο δρόμος προς τη δικαιοσύνη έχει επιτέλους ανοίξει.