Τα παιδιά που ο ISIS άφησε χωρίς πατρίδα δεν εξαφανίστηκαν ποτέ - πλέον έχουν μεγαλώσει χωρίς ιθαγένεια

Πηγή εικόνας: Skynews

Τα παιδιά που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν κάτω από τη σκιά του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) αποτελούν μία από τις πιο σιωπηλές, αλλά και πιο βραδυφλεγείς ανθρωπιστικές κρίσεις της εποχής μας.

 Η αόρατη γενιά: Τα ενήλικα πλέον παιδιά του «Χαλιφάτου» που ζουν στο νομικό κενό

Για πολλά χρόνια, η διεθνής κοινότητα επέλεξε να στρέψει το βλέμμα της μακριά, αφήνοντας χιλιάδες ασυνόδευτους ανηλίκους και οικογένειες εγκλωβισμένους σε μια ιδιότυπη «γκρίζα ζώνη»: 

Χωρίς υπηκοότητα, χωρίς νομική υπόσταση και αποκομμένους από τον υπόλοιπο κόσμο.

Ο χρόνος ωστόσο, δεν σταμάτησε. 

Αυτά τα παιδιά, που κάποτε χαρακτηρίστηκαν «θύματα ή απειλές», σήμερα έχουν πλέον μεγαλώσει μέσα στους καταυλισμούς της Συρίας και του Ιράκ.

Καθώς οι δομές αυτές ξεκινούν σταδιακά να κλείνουν, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο βρίσκονται αντιμέτωπες με μια αναπόφευκτη πραγματικότητα και ένα κρίσιμο ερώτημα: 

Τι απογίνεται μια ολόκληρη γενιά που ενηλικιώθηκε χωρίς πατρίδα, αλλά δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει; 

Οι κυβερνήσεις επί χρόνια δεν κατάφερναν να διαχειριστούν το ζήτημα των οικογενειών που άφησε πίσω του το χαλιφάτο.

Τώρα, οι καταυλισμοί κλείνουν και η ώρα του απολογισμού δεν μπορεί πλέον να αποφευχθεί. 

Πριν από τέσσερα χρόνια, σε ένα σαλόνι στη Βαγδάτη, ένα μικρό κορίτσι, η Λάιλα, περίπου επτά ετών τότε, τριγυρνούσε φορώντας ένα έντονο ροζ μπλουζάκι, δείχνοντας μια ζωγραφιά σε ένα πρόχειρο μπλοκ. 

Μια ηλικιωμένη Ιρακινή-Χριστιανή ακτιβίστρια είχε βοηθήσει να προστατευτεί η ταυτότητά της ως κόρης ενός νεκρού μαχητή του ISIS, ώστε να μπορέσει να ξεκινήσει το σχολείο. 

Επίσημα, η Λάιλα δεν υπήρχε κάπου, και η πρόσβασή της στην εκπαίδευση, μπορούσε να της ανακοπεί ανά πάσα στιγμή. 

Από τα θύματα του χθες, στους «αόρατους» εφήβους του σήμερα: Το αδιέξοδο μιας χαμένης γενιάς 

Σήμερα δεν είναι πια μικρό κορίτσι. Η Λάιλα θα πρέπει πλέον να βρίσκεται στην αρχή της εφηβείας της. 

Η τύχη της παραμένει άγνωστη.

Το τέλος των ψευδαισθήσεων: Η κατάρρευση των καταυλισμών και η ώρα της αλήθειας 

Δεν είναι σαφές αν κατάφερε να αποκτήσει επίσημα έγγραφα, αν συνεχίζει να πηγαίνει στο σχολείο ή αν το στίγμα της συμμετοχής του πατέρα της στον ISIS τη σημάδεψε τελικά, όπως συμβαίνει με τόσους άλλους της γενιάς της.

Μια ολόκληρη ομάδα παιδιών, που ήταν βρέφη και νήπια όταν γράφτηκαν τα πρώτα ρεπορτάζ γι' αυτά, είναι πλέον αρκετά μεγάλα ώστε να συνειδητοποιούν και να θυμούνται πώς είναι να ζει κανείς χωρίς πατρίδα. 

Το κυρίαρχο πρόβλημα παραμένει το ίδιο με εκείνο που είχε διαπιστωθεί το 2022.

Χιλιάδες παιδιά βρίσκονται χωρίς μια χώρα που να μπορούν να αποκαλέσουν πατρίδα. Τι απογίνονται; 

Τι σημαίνει αυτό για την επόμενη γενιά τρομοκρατών;

Όταν ξεκίνησε για πρώτη φορά η δημοσιογραφική κάλυψη αυτού του θέματος, η κρίση βρισκόταν σε πλήρες αδιέξοδο. 

Ιρακινοί πολιτικοί δήλωναν κατηγορηματικά ότι είχαν «πιο σημαντικά» ζητήματα να αντιμετωπίσουν.

Την ίδια στιγμή, δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και παιδιά κρατούνταν επ' αόριστον στον υπό διάλυση καταυλισμό Αλ Χολ στη βορειοανατολική Συρία, με τις κυβερνήσεις των χωρών καταγωγής τους να αρνούνται να επιτρέψουν τον επαναπατρισμό τους. 

Αυτό το τέλμα —ή, ορθότερα, η πολιτική της εθελοτυφλίας— έφτασε στο αποκορύφωμά του με την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.

Φέτος, η κατάσταση ανατράπηκε εντελώς, οδηγώντας σε έναν αναγκαστικό απολογισμό. 

Στις 20 Ιανουαρίου 2026, οι δυνάμεις υπό την ηγεσία των Κούρδων παρέδωσαν τον έλεγχο του Αλ Χολ στη νέα κυβέρνηση της Συρίας.

Μέσα σε έναν μήνα, οι αρχές ανακοίνωσαν ότι ο καταυλισμός θα έκλεινε, και μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου δήλωσαν ότι η αποστολή είχε ολοκληρωθεί.

Μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου, το Αλ Χολ και το Ροζ φιλοξενούσαν συνολικά περίπου 28.000 ανθρώπους. 

Σύμφωνα με αναφορές, οι περισσότεροι κάτοικοι του Αλ Χολ αποχώρησαν μέσα σε συνθήκες γενικευμένου χάους και χωρίς κανέναν σχεδιασμό, μόλις η Δαμασκός ανέλαβε τον έλεγχο. 

Περίπου 12.500 από τους κρατούμενους και στους δύο καταυλισμούς ήταν ξένοι υπήκοοι από περισσότερες από 60 χώρες, ενώ γύρω στις 4.000 ήταν Ιρακινοί. 

Ανάμεσά τους βρίσκονται εκατοντάδες παιδιά που δεν έχουν γνωρίσει σχεδόν τίποτα άλλο πέρα από τις κακουχίες, την κατήχηση και την έλλειψη πατρίδας, αντιμετωπίζοντας ένα εντελώς αβέβαιο μέλλον. 

Η προπαγάνδα του ISIS: Ο κίνδυνος που θα επιστρέψει για να στοιχειώσει το μέλλον 

Προς τιμήν του, το Ιράκ έπραξε αυτό για το οποίο επικρινόταν επί χρόνια επειδή δεν το έκανε.

Η Βαγδάτη επιτάχυνε τους επαναπατρισμούς μετά την πτώση του Άσαντ και, μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου του 2026, ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της χώρας δήλωσε ότι είχαν επιστρέψει στην πατρίδα τους όλες οι οικογένειες που κρατούνταν στο Αλ Χολ, με εξαίρεση περίπου 300 έως 350.

Στην κορύφωσή του το 2019, ο καταυλισμός φιλοξενούσε περίπου 31.000 Ιρακινούς.

Οι επαναπατρισθέντες μεταφέρονται σε ένα κέντρο ελέγχου και αποκατάστασης στο Κυβερνείο της Νινευή, όχι μακριά από τη Μοσούλη —την πόλη που ο ISIS θεωρούσε ως την ιδεολογική του πρωτεύουσα. 

Παράλληλα, οι αμερικανικές δυνάμεις μεταφέρουν χιλιάδες άνδρες κρατουμένους εκτός της βορειοανατολικής Συρίας προκειμένου να δικαστούν στο Ιράκ —περίπου 5.700 μέχρι φέτος. 

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τουλάχιστον 157 αγόρια κάτω των 18 ετών, σύμφωνα με το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο του Ιράκ.

Μερικές εκατοντάδες ακόμα αγόρια κρατούνται σε λεγόμενα κέντρα αποκατάστασης, πολλά από τα οποία απομακρύνθηκαν βίαια από τις μητέρες τους στους καταυλισμούς πριν από χρόνια —μια πρακτική που οι παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγγείλει ρητά ως παράνομη. 

Την ίδια στιγμή, οι χώρες που θα μπορούσαν να επαναπατρίσουν τους πολίτες τους συνεχίζουν, σε πολλές περιπτώσεις, να εθελοτυφλούν.

Η Βρετανία και η Δανία αφαίρεσαν την ιθαγένεια από ορισμένους υπηκόους τους που βρίσκονταν στους καταυλισμούς, προκαλώντας τεχνητά την ανιθαγένεια αντί να την αντιμετωπίσουν.

Η Αυστραλία ανακοίνωσε φέτος ότι δεν θα παράσχει «απολύτως καμία υποστήριξη» για τον επαναπατρισμό 34 Αυστραλών γυναικών και παιδιών που εξακολουθούν να συνδέονται με τους καταυλισμούς, ενώ έχει εκδώσει τουλάχιστον μία εντολή απέλασης, εμποδίζοντας ουσιαστικά την επιστροφή πολίτη της στη χώρα. 

Επί χρόνια, οι κυβερνήσεις ισχυρίζονταν ότι αδυνατούσαν να επαναπατρίσουν τους πολίτες τους επειδή τους καταυλισμούς διαχειριζόταν μια μη κρατική πολιτοφυλακή με την οποία αρνούνταν να διαπραγματευτούν.

Πρόκειται για μια δικαιολογία που έχει πλέον καταρριφθεί, καθώς η κυβέρνηση της Συρίας έχει αναλάβει τον έλεγχό τους. 

Ο νόμος περί ιθαγένειας στο Ιράκ επιτρέπει θεωρητικά τη μεταβίβαση της υπηκοότητας από μια Ιρακινή μητέρα στο παιδί της, όμως το σύστημα αστικής εγγραφής καθιστά την άσκηση αυτού του δικαιώματος εξαιρετικά δύσκολη στην πράξη.

Για την εγγραφή μιας γέννησης, οι γονείς χρειάζονται έγκυρο πιστοποιητικό γάμου —κάτι που ο ISIS δεν παρείχε ποτέ σε μορφή αποδεκτή από τη Βαγδάτη, και κάτι που μια γυναίκα Γιαζίντι (οι Γιαζίντι είναι μια αρχαία, θρησκευτική και εθνοτική μειονότητα του βόρειου Ιράκ, η οποία το 2014 υπέστη γενοκτονία από τον ISIS, με χιλιάδες άνδρες να δολοφονούνται και γυναίκες να υποδουλώνονται συστηματικά), η οποία κρατούνταν αιχμάλωτη από την οργάνωση, δεν διέθετε ποτέ.

Επιπλέον, κάθε παιδί με μουσουλμάνο ή άγνωστο πατέρα εγγράφεται αυτόματα ως μουσουλμάνο, ανεξάρτητα από τη συγκατάθεση της μητέρας. 

Έτσι, μια μητέρα Γιαζίντι, για παράδειγμα, μπορεί να βρεθεί σε αδυναμία να εγγράψει το παιδί στη δική της γενιά, με αποτέλεσμα το παιδί της να θεωρείται μουσουλμάνος και όχι Γιαζίντι. 

Από το 2022, τα δικαστήρια απαιτούν επίσης τη διενέργεια τεστ DNA από έως και τρεις άρρενες συγγενείς από την πλευρά του πατέρα προκειμένου να εκδώσουν πιστοποιητικό γέννησης σε παιδί για το οποίο υπάρχει υπόνοια διασύνδεσης με τον ISIS.

Για τα παιδιά των οποίων οι πατέρες είναι νεκροί, αγνοούμενοι ή ξένοι υπήκοοι, η προσκόμιση αυτού του στοιχείου είναι συχνά αδύνατη.

Ένας νέος νόμος περί αστικής εγγραφής τέθηκε σε ισχύ το 2024, όμως το μόνο που άλλαξε, ήταν τα παράβολα και οι προθεσμίες, χωρίς να αγγίξει τη ρίζα του προβλήματος. 

Οι ακτιβιστές έχουν προτείνει μια λύση, η οποία ωστόσο δεν έχει σημειώσει καμία πρόοδο.

Το 2018, περισσότερες από 30 ιρακινές και κουρδικές οργανώσεις υπό τη διοίκηση γυναικών ξεκίνησαν μια εκστρατεία με τίτλο «Το όνομά μου είναι της μητέρας μου», πιέζοντας να επιτραπεί στα παιδιά να εγγράφονται με το όνομα της μητέρας τους όταν ο πατέρας είναι απών, άγνωστος ή μαχητής του ISIS. 

Χρόνια μετά, η πρόταση αυτή παραμένει μια ιδέα που δεν έχει βρει καμία ανταπόκριση. 

Σήμερα, ο ISIS παραμένει μια θανάσιμη απειλή στην περιοχή. 

Μπορεί να μην ελέγχει πλέον εδάφη, ωστόσο λειτουργεί ως ένα βίαιο, αποκεντρωμένο δίκτυο σε όλο το Ιράκ και τη Συρία, με μια ανησυχητικά ταχέως αναπτυσσόμενη παρουσία στην Αφρική.

Κάθε χρόνος που ένα παιδί μεγαλώνει χωρίς εθνικότητα, χωρίς σχολείο, χωρίς νομική ταυτότητα, είναι ένας χρόνος κατά τον οποίο το παιδί αυτό αποκτά περισσότερους λόγους να αναζητήσει το ανήκειν κάπου αλλού.

Αυτό δεν συμβαίνει αυτόματα επειδή αυτά τα παιδιά είναι επικίνδυνα, αλλά επειδή μια χώρα που αρνείται να σε αναγνωρίσει σου αφήνει ελάχιστες επιλογές για να στραφείς —και αυτό ακριβώς είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ευδοκιμεί η προπαγάνδα του ISIS. 

Ναι, οι καταυλισμοί που κάποτε καθόριζαν αυτή την κρίση τελικά κλείνουν. 

Παρόλα αυτά, το κλείσιμο ενός καταυλισμού δεν ισοδυναμεί με την αναγνώριση ενός παιδιού. 

Μέχρι τα παιδιά αυτά να αποκτήσουν ένα όνομα που το κράτος θα αναγνωρίζει, θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν χωρίς να ανήκουν σε κανέναν, και αυτός ο κίνδυνος είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιστρέψει στο μέλλον για να μας στοιχειώσει. 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο Middle Easte Uncovered 

Κείμενο της  Hollie McKay